Diyabetik ayak yarası kimlerde ve ne zaman ortaya çıkar?

Şeker hastalığı olan herkeste ayak yarası çıkmaz. Ama yara bir kez çıktığında tedavisi uzun ve zorlu olabilir. Bu yüzden “kimlerde, ne zaman” sorusunun cevabı, korunmanın ilk adımıdır.

Bu yazı, Prof. Dr. Muzaffer Altındaş ve arkadaşlarının İstanbul Üniversitesi Cerrahpaşa Tıp Fakültesi Plastik, Rekonstrüktif ve Estetik Cerrahi Anabilim Dalı’nda yaptığı ve 2011 yılında The Journal of Foot and Ankle Surgery dergisinde yayımlanan çalışmaya dayanmaktadır.

Çalışma neden yapıldı?

Çalışmanın yapıldığı dönemde Türkiye’de diyabetik ayak yaralarının hangi hastalarda ve hangi özelliklerle görüldüğünü ortaya koyan veriler oldukça kısıtlıydı. Bu boşluğu doldurmak için özel bir değerlendirme formu hazırlandı ve ayak yarası nedeniyle hastaneye yatırılarak tedavi edilen 600 diyabet hastasının bilgileri geriye dönük olarak incelendi.

Hastalar kimlerdi?

• Yaş ortalaması 62,3 idi. En genç hasta 23, en yaşlı hasta 92 yaşındaydı.
• Hastaların diyabet süresi ortalama 17,4 yıl idi.
• Hastaların %68’i erkekti.
• Hastaların %97’si tip 2 diyabetliydi.

Çalışmada ayrıca bacak atardamar nabızları, sinir hasarının (nöropati) sıklığı, yaraların ayaktaki yeri ve derinliği, yaralardan üreyen mikroplar ve uygulanan cerrahi tedaviler de ayrıntılı olarak kaydedildi.

Bu rakamlar ne anlama geliyor?

Diyabetin süresi önemli

Yaralar ortalama olarak diyabetin 17. yılı civarında ortaya çıkmıştır. Bunun nedeni, ayak yarasını hazırlayan sinir hasarı ve damar bozukluğunun yıllar içinde, çoğu zaman belirti vermeden ilerlemesidir. Ancak bu bir ortalamadır ve hastaların diyabet süreleri arasında büyük farklar vardır. Daha kısa süredir diyabetli olan kişilerde de ayak yarası görülebilir.

Genç yaş tek başına güvence değil

Hastaların yaş ortalaması 62 olsa da en genç hasta 23 yaşındaydı. Diyabetik ayak yarası yalnızca yaşlılarda görülen bir sorun değildir.

Erkekler çoğunlukta

Ayak yarası nedeniyle hastaneye yatırılan her üç hastadan yaklaşık ikisi erkekti.

Tip 2 diyabet

Hastaların neredeyse tamamı tip 2 diyabetliydi. Bu büyük ölçüde tip 2 diyabetin toplumda çok daha yaygın olmasından kaynaklanır; tip 1 diyabetli kişilerde de ayak yarası görülebilir.

Sonuç: yaygın ve ağır seyreden bir sorun

Çalışmadaki tüm hastalar ayak yarası nedeniyle hastaneye yatırılarak tedavi edilmiştir. Yazarlar, diyabetik ayak yaralarının Türkiye’de yaygın olduğu ve genellikle ağır bir hastalık yükü getirdiği sonucuna varmıştır.

Ne yapabilirsiniz?

Bu verilerden çıkan en önemli mesaj şudur: Diyabet süresi uzadıkça ayaklar sessizce risk altına girer. Yara çıkmadan önce yapılan düzenli ayak bakımı ve kontroller, yarayı önlemenin en etkili yoludur.

• Ayaklarınızı her gün kontrol edin; tabanınızı görmek için ayna kullanın.
• Yılda en az bir kez hekiminize ayak muayenesi yaptırın.
• Yeni çıkan bir yarayı, şişliği, kızarıklığı veya akıntıyı beklemeden hekime gösterin.

Günlük ayak bakımının ayrıntıları için Diyabette ayak bakımı yazımıza bakabilirsiniz.

Kaynak

Altındaş M, Kılıç A, Çınar C, Bingöl UA, Öztürk G. The epidemiology of foot wounds in patients with diabetes: a description of 600 consecutive patients in Turkey. J Foot Ankle Surg. 2011;50(2):146-52. PubMed

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; hekim muayenesi ve tavsiyesinin yerine geçmez. Tanı ve tedaviye ilişkin kararlar, hastanın durumu değerlendirilerek hekim tarafından verilir.